Je hebt de knoop doorgehakt. Je stopt met de pil — misschien omdat je zwanger wilt worden, omdat je wil weten hoe je lichaam zich voelt zonder synthetische hormonen, of simpelweg omdat je er klaar mee bent.
Je verwacht je lichaam terug. In plaats daarvan krijg je acne, haaruitval, een onregelmatige of wegblijvende cyclus, stemmingswisselingen en vermoeidheid. Je huisarts zegt: “geef het tijd, dit is normaal.”
Maar is het normaal? Of is er iets wat jarenlang onder de oppervlakte heeft gespeeld dat nu eindelijk naar boven komt?
Wat de pil doet met je hormoonbalans
De anticonceptiepil werkt door de hypothalamus-hypofyse-ovarium-as (HPO-as) volledig te onderdrukken. Dit is het communicatiesysteem tussen je hersenen en je eierstokken dat je menstruatiecyclus, eisprong en hormoonproductie aanstuurt. Zolang je de pil slikt, neemt de pil die communicatie volledig over met synthetische hormonen.
Zodra je stopt, moet je lichaam die communicatie opnieuw opstarten. De hypofyse moet weer signalen gaan sturen. De eierstokken moeten weer reageren. Dat herstelproces verloopt niet bij iedereen even snel of soepel.
Bij de meeste vrouwen, naar schatting 80%, is de cyclus binnen drie maanden hersteld (Romm, 2019). Maar voor een aanzienlijke groep duurt het langer, soms zes maanden tot meer dan een jaar. En dat heeft vaak een verklaarbare oorzaak.
De pil rooft essentiële voedingsstoffen
Dit is het onderdeel dat de meeste vrouwen nooit te horen krijgen van hun huisarts.
Al sinds de jaren zeventig weten onderzoekers dat de anticonceptiepil het lichaam berooft van essentiële voedingsstoffen. Palmery et al. documenteerden in een uitgebreide review dat langdurig pilgebruik leidt tot depletie (= de uitputting) van vitamine B6, B12, foliumzuur, magnesium, selenium en zink (Palmery et al., 2013).
Dit zijn precies de voedingsstoffen die nodig zijn voor onze hormonale balans, de aanmaak van onze neurotransmitters, onze energieproductie en een gezonde huid en haargroei. Een tekort aan B6 verhoogt het risico op depressie en vermoeidheid. Een tekort aan zink leidt tot haaruitval en huidproblemen. Een tekort aan magnesium verstoort de slaap en vergroot PMS-klachten. Een tekort aan B12 en foliumzuur verhoogt homocysteïne, wat ontstekingen in de bloedvaten bevordert (Norouzi et al., 2011).
Wat ik in de praktijk vaak zie bij vrouwen die stoppen met de pil is een combinatie van een tekort aan vitamine B12 en vitamine D, een functioneel tekort aan magnesium en een lever die overbelast is door o.a. de jarenlange verwerking van synthetische hormonen. Die combinatie verklaart veel, maar wordt zelden als geheel in kaart gebracht. Elke waarde apart valt vaak nog net binnen de referentiewaarden of er worden niet voldoende waarden bepaald om een gedegen uitspraak te doen, waardoor tekorten vaak worden gemist.
Veel klachten na het stoppen met de pil zijn dus niet altijd tekenen dat er iets mis is met je hormonen, ze zijn vaak een teken dat je lichaam jarenlang tekortgekomen is in essentiële bouwstoffen. En die tekorten lossen niet vanzelf op zodra je stopt.
Stoppen met de pil: klachten die terugkomen
Er is nog een reden waarom herstel soms zo moeizaam verloopt; de pil maskeert namelijk onderliggende problemen.
Acne, onregelmatige cycli, hevige menstruatiebloedingen, PMS.. Dit zijn klachten waarvoor de pil vaak wordt voorgeschreven. Niet als behandeling (wat vaak wel wordt gedacht), maar als onderdrukking. De pil pakt de oorzaak niet aan. Hij zet het systeem op pauze.
Zodra je stopt, komt het systeem weer op gang. En als de onderliggende oorzaak nooit is aangepakt, komen de klachten terug. Soms heftiger dan voorheen, omdat het lichaam jarenlang is onderdrukt.
Zodra je stopt, komt het systeem weer op gang. En als de onderliggende oorzaak nooit is aangepakt, komen de klachten terug. Soms heftiger dan voorheen, omdat het lichaam jarenlang is onderdrukt. Dit geldt voor PCOS, endometriose, insulineresistentie en schildklierproblemen. Aandoeningen die vaak pas worden ontdekt nadat iemand is gestopt met de pil, terwijl ze er al die tijd al waren.
Het is begrijpelijk dat vrouwen dan concluderen dat de pil hielp. Maar wat de pil deed, was symptomen onderdrukken. De oorzaak echter, speelt onderliggend nog altijd.
Oestrogeendominantie na de pil
Een patroon dat ik na het stoppen met de pil regelmatig zie is relatieve oestrogeendominantie. Dit wil zeggen dat er sprake is van te veel oestrogeen ten opzichte van progesteron. Dit ontstaat niet altijd door een overschat aan oestrogeen, maar regelmatig doordat progesteron onvoldoende wordt aangemaakt zolang de eisprong nog niet regelmatig is teruggekeerd. Klachten die hierbij passen zijn o.a. een hevige of pijnlijke menstruatie, gespannen en/of pijnlijke borsten (meestal vlak voor de menstruatie), stemmingswisselingen, vocht vasthouden en moeite met afvallen.
In zeldzame gevallen, met name bij een langdurig wegblijvende cyclus, kan oestrogeen tijdelijk aan de lage kant zijn. Dit is minder gebruikelijk maar relevant om te noemen, omdat de aanpak dan anders is. Een volledig hormoonpanel geeft hier duidelijkheid over.
Waarom je cyclus soms lang wegblijft
Een van de meest verontrustende klachten na het stoppen met de pil is het uitblijven van de menstruatie, ook wel post-pill amenorroe genoemd. Dit kan weken tot maanden duren. De oorzaak ligt meestal in de HPO-as die nog niet volledig is hersteld, in combinatie met de nutriënttekorten die de signaaloverdracht bemoeilijken. Maar het kan ook wijzen op een onderliggend probleem dat de pil heeft gemaskeerd, zoals PCOS of een schildklieraandoening.
Blijft je cyclus langer dan drie maanden weg na stoppen? Dan is het verstandig dit te laten onderzoeken. Denk daarbij aan het uitsluiten van PCOS, schildklieraandoeningen en/of insulineresistentie, aandoeningen die de terugkeer van de eisprong kunnen vertragen.
Wanneer is het meer dan alleen herstel?
Niet alle klachten na de pil zijn tijdelijk. Er zijn signalen die wijzen op een onderliggend probleem. Denk hierbij aan een uitblijvende cyclus van meer dan drie maanden. Of ernstige acne die niet reageert op voeding of suppletie. Extreme vermoeidheid die niet verbetert na een paar weken. Aankomen in gewicht ondanks geen verandering in je eet- of beweegpatroon. Maar ook hevige stemmingswisselingen of aanhoudende depressieve klachten.
Bovenstaande signalen zijn signalen om serieus te nemen. Dit zijn signalen dat er iets speelt wat onderzocht moet worden, PCOS, schildklieraandoeningen, insulineresistentie of een combinatie daarvan.
Wat je zelf kunt doen om herstel te ondersteunen
Herstel na de pil vraagt om een gerichte aanpak op meerdere vlakken tegelijk.
Herstel de tekorten aan vitamines en mineralen
De meest directe stap is het aanvullen van de voedingsstoffen die door het gebruik van de pil zijn uitgeput. Denk aan actief vitamine B6 (P%P), de actieve vormen van vitamine B12 (methyl- en adenosylcobalamine), foliumzuur in de actieve vorm (methylfolaat), magnesium, zink en selenium.
Een belangrijk aandachtspunt bij foliumzuur: de pil verlaagt aantoonbaar de folaatspiegels in het bloed (Lussana et al., 2003). Daarnaast wordt er gedacht dat vrouwen met een MTHFR-polymorfisme (moeilijk woord voor een specifieke variant voor dit gen), synthetisch foliumzuur minder efficiënt omzetten naar de actieve vorm methylfolaat (Fross etl al., 1995). De combinatie van deze twee factoren kan de folaatstatus verder onder druk zetten. Het is daarom bij herstel na de pil verstandig om altijd te kiezen voor methylfolaat in plaats van gewone foliumzuur, zo omzeil je het probleem ongeacht jouw genetische variant.
Vitamine D verdient hier ook de aandacht. Een tekort aan vitamine D, wat bij een groot deel van de Nederlandse bevolking speelt, is geassocieerd met een verstoorde follikelrijping (= eiblaasje) en een langzamere terugkeer van de ovulatie. Bij PCOS is een tekort aan vitamine D beschreven als een terugkerende factor, iets wat ik in de praktijk ook veel zie. Wil je vitamine D gaan suppleren? Zorg dan dat je vitamine D(3) altijd samen met vitamine K2 neemt, voor een optimale opname en calciumstapeling in bloedvaten te voorkomen.
Gerichte suppletie afhankelijk van je situatie
Naast bovenstaande basis suppletie zijn er aanvullende opties afhankelijk van wat er bij jou speelt.
- Vitex agnus castus – ondersteunt de progesteronproductie en helpt de HPO-as te herbalanceren. Dit is met name zinvol bij een lange cyclus na de pil, maar niet geschikt bij PCOS met een verhoogd LH, laat dit daarom altijd bepalen voor je begint.
- DIM (diindolylmethaan) – ondersteunt de lever bij het afbreken en afvoeren van overtollig oestrogeen via fase 2 ontgifting. Dit kan zinvol zijn bij oestrogeendominantie na de pil. Echter, dit vraagt wel om voorzichtigheid bij al lage oestrogeenwaarden. Neem dit dus niet zonder dat er sprake is van oestrogeendominantie. Daarnaast is het bij het suppleren van DIM erg belangrijk dat de lever extra ondersteuning krijgt in de vorm van N-Acetylcysteïne (NAC) of S-Acetyl-L-Glutathion (SALG). Dit komt omdat DIM het afbraakproces van oestrogeen versnelt, waarbij tussenproducten vrijkomen die de lever direct moet opruimen. Zonder voldoende ondersteuning kunnen deze tussenproducten zich opstapelen en die zijn potentieel meer belastend voor het lichaam dan de oestrogeendominantie zelf. NAC en SALG helpen de lever om die tussenproducten te binden en veilig af te voeren,
Wil je een laagdrempelig startpunt? Femme van Vitakruid bevat een combinatie van relevante voedingsstoffen voor de vrouwelijke cyclus en is een goede basis voor veel vrouwen in het herstelproces.
Wil je liever de allerbeste start maken? In de Energie Boost Academy: het fundament leer je hoe je je voeding en bloedsuiker stabiliseert, je, welke basissuppletie zinvol is en waarom de vorm die je kiest het verschil maakt, én hoe je je zenuwstelsel ondersteunt tijdens het herstelproces; de drie pijlers die samen het fundament leggen voor hormonen die in balans zijn,
Ondersteun je lever
Onze lever is verantwoordelijk voor het afbreken van synthetische hormonen. Na het jarenlang gebruiken van de anticonceptiepil verdient de lever extra ondersteuning, zeker indien er ook andere medicatie wordt gebruikt. Kruiden als mariadistel, paardenbloem en artisjok kunnen daarbij helpen, afhankelijk van welke ontgiftingsfase je wil ondersteunen. Let op: mariadistel wordt vaak als standaard leverondersteuning aanbevolen, maar werkt niet voor iedereen. Mariadistel remt fase 1 van de leverontgifting, wat in sommige gevallen averechts kan werken, zeker als fase 2 van de leverondersteuning nog niet goed loopt. Paardenbloed en artisjok zijn milder en ondersteunen de galproductie en uitscheiding, waardoor ze voor de meeste mensen een veiligere keuze zijn. Twijfel je welke leverondersteuning bij jou past? Overleg dan altijd met een expert.
Stabiliseer je bloedsuiker
Insulineresistentie is een veelvoorkomende onderliggende factor bij een hormonale disbalans, ook na het gebruik van de anticonceptiepil. Een stabiele bloedsuikerspiegel, door minder snelle suikers en meer eiwitten en gezonde vetten binnen te krijgen, geeft je hormoonbalans de beste kans om te herstellen.
Hoe lang duurt herstel?
Hoe lang het herstel duurt, verschilt per vrouw en is vaak ook afhankelijk van hoe lang je de pil hebt gebruikt, welke tekorten er zijn ontstaan, of er een onderliggend probleem is en hoe je lichaam in het algemeen functioneert.
De meeste vrouwen merken verbetering binnen drie tot zes maanden bij een gerichte aanpak. Voor anderen duur het langer. Er wordt geadviseerd om het in elk geval minimaal 3 maanden de tijd te geven, om effecten van bepaalde ingezette interventies te kunnen beoordelen.
Het belangrijkste is dat je niet afwacht tot alles vanzelf goed komt, maar begrijpt wat er speelt en daar gericht op inspeelt.
Wil je op functioneel niveau inzicht krijgen in wat er in jouw lichaam speelt? De energetisch morfologische bloedtest (EMB) geeft inzicht in wat er energetisch speelt, een waardevolle eerste stap. Wil je daarnaast biochemisch en functioneel in kaart brengen wat er speelt op het gebied van je hormonen, schildklier, ferritine en bloedsuikerspiegel? Dat is een holistische bloedanalyse de logische vervolgstap.
Let op: Healthy body and mindset streeft ernaar om in haar materiaal altijd juiste en actuele informatie aan te bieden. Hoewel deze informatie met de hoogst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, staat Healthy body and mindset niet in voor de volledigheid, juistheid of actualiteit van de informatie. Bovendien kan deze informatieve blog verouderde informatie bevatten, afhankelijk van wanneer je deze leest. De informatie in deze blog is niet bedoeld om een diagnose te stellen en/of te genezen, te behandelen of ziekten te voorkomen. Deze informatie vervangt nooit de diagnostiek, verpleging en verzorging vanuit de reguliere gezondheidszorg. Bovendien bevat deze informatieve blog algemene informatie rondom onze gezondheid, voeding, suppletie en leefstijl en geen één-op-één advies. Het opvolgen van het gegeven advies is geheel op eigen risico. Wil je wel graag advies op basis van jouw situatie? Neem dan contact op.
Referenties
Palmery M. et al. (2013). Oral contraceptives and changes in nutritional requirements. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 17(13):1804-1813
Lussana F. et al. (2003). Blood levels of homocysteine, folate, vitamin B6 and B12 in women using oral contraceptives. Contraception 67(1):84-87
Norouzi V. et al. (2011). Effect of contraceptive therapy on homocysteine and C-Reactive Protein levels in women. Anadolu Kardiol Derg 11(8):698-702
Frosst P. et al. (1995). A candidate genetic risk factor for vascular disease: a common mutation in methylenetetrahydrofolate reductase. Nature Genetics 10:111-113
Romm A. (2019). Botanical Medicine for Women’s Health. 2nd edition. Churchill Livingstone